Chapter 10 – рдоाрдирд╡ рдиेрдд्рд░ рддрдеा рд░ंрдЧ-рдмिрд░ंрдЧा рд╕ंрд╕ाрд░

рдХрдХ्рд╖ा 10 рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рдЕрдз्рдпाрдп "рдоाрдирд╡ рдиेрдд्рд░ рддрдеा рд░ंрдЧ-рдмिрд░ंрдЧा рд╕ंрд╕ाрд░" рд╣рдоाрд░े рджैрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рдПрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрдз्рдпाрдп рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╣рдо рдоाрдирд╡ рдиेрдд्рд░ рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा, рдХाрд░्рдп рдПрд╡ं рд╡िрднिрди्рди рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ों рдХे рдмाрд░े рдоें рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╕ाрде рд╣ी рдк्рд░рдХाрд╢ рдХे рдк्рд░рдХीрд░्рдгрди, рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг рддрдеा рд░ंрдЧों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдЬैрд╕ी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиाрдУं рдХो рднी рд╕рдордЭрддे рд╣ैं।

рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣рдо рдЬाрди рдкाрддे рд╣ैं рдХि рд╣рдо рд╡рд╕्рддुрдУं рдХो рдХैрд╕े рджेрдЦ рдкाрддे рд╣ैं, рдЖрдХाрд╢ рдиीрд▓ा рдХ्рдпों рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै, рд╕ूрд░्рдпाрд╕्рдд рд▓ाрд▓ рдХ्рдпों рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдЗंрдж्рд░рдзрдиुрд╖ рдХैрд╕े рдмрдирддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╡िрднिрди्рди рд▓ेंрд╕ों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ों рдХा рдиिрд╡ाрд░рдг рднी рд╕рдордЭाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдпрд╣ाँ рджिрдП рдЧрдП One Liner рдк्рд░рд╢्рди рдЖрдкрдХे revision рдХो рддेрдЬ рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рдмрдиाрдПंрдЧे рддрдеा рдХрдо рд╕рдордп рдоें рдЕрдзिрдХ рддैрдпाрд░ी рдХрд░рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░ेंрдЧे।

Chapter 10 – рдоाрдирд╡ рдиेрдд्рд░ рддрдеा рд░ंрдЧ-рдмिрд░ंрдЧा рд╕ंрд╕ाрд░

Q1. рд╕ाрдоाрди्рдп рджृрд╖्рдЯि рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджрд░्рд╢рди рдХी рди्рдпूрдирддрдо рджूрд░ी рдХिрддрдиी рд╣ोрддी рд╣ै?

✔ 25 рд╕ेрдоी

ЁЯСЙ Explanation: рдЗрд╕े рдиिрдХрдЯ рдмिंрджु рдХрд╣рддे рд╣ैं рдЬрд╣ाँ рддрдХ рдЖँрдЦ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджेрдЦ рд╕рдХрддी рд╣ै।

Q2. рдЕрднिрдиेрдд्рд░ (Eye lens) рдХी рдлोрдХрд╕ рджूрд░ी рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै?

✔ рд╕िрд▓िрдпрд░ी рдоांрд╕рдкेрд╢िрдпाँ

ЁЯСЙ Explanation: рдпे рд▓ेंрд╕ рдХी рдоोрдЯाрдИ рдмрджрд▓рдХрд░ рдлोрдХрд╕ рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддी рд╣ैं।

Q3. рдоाрдирд╡ рдиेрдд्рд░ рдХे рдХिрд╕ рднाрдЧ рдкрд░ рд╡рд╕्рддु рдХा рдк्рд░рддिрдмिंрдм рдмрдирддा рд╣ै?

✔ рд░ेрдЯिрдиा

ЁЯСЙ Explanation: рд░ेрдЯिрдиा рдкрд░ рдмрдиा рдк्рд░рддिрдмिंрдм рддंрдд्рд░िрдХा рдж्рд╡ाрд░ा рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рддрдХ рдЬाрддा рд╣ै।

Q4. рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг (Dispersion) рдХिрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं?

✔ рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рд░ंрдЧों рдоें рд╡िрднाрдЬрди

ЁЯСЙ Explanation: рд╢्рд╡ेрдд рдк्рд░рдХाрд╢ рдХрдИ рд░ंрдЧों рдоें рдЯूрдЯ рдЬाрддा рд╣ै।

Q5. рдиिрдХрдЯ-рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ (Myopia) рдХा рдиिрд╡ाрд░рдг рдХिрд╕ рд▓ेंрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै?

✔ рдЕрд╡рддрд▓ рд▓ेंрд╕

ЁЯСЙ Explanation: рдпрд╣ рдХिрд░рдгों рдХो рдлैрд▓ाрдХрд░ рд╕рд╣ी рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдлोрдХрд╕ рдХрд░рддा рд╣ै।

Q6. рджूрд░-рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ (Hypermetropia) рдХा рдиिрд╡ाрд░рдг рдХिрд╕ рд▓ेंрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै?

✔ рдЙрдд्рддрд▓ рд▓ेंрд╕

ЁЯСЙ Explanation: рдпрд╣ рдХिрд░рдгों рдХो рдЕрднिрд╕рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

Q7. рдЬрд░ा рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ (Presbyopia) рдХा рдиिрд╡ाрд░рдг рдХिрд╕ рд▓ेंрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै?

✔ рдж्рд╡ि-рдлोрдХрд╕ी рд▓ेंрд╕

ЁЯСЙ Explanation: рдЗрд╕рдоें рджोрдиों рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд▓ेंрд╕ рд╣ोрддे рд╣ैं।

Q8. рдиेрдд्рд░ рдХा рдХ्рд░िрд╕्рдЯрд▓ीрдп рд▓ेंрд╕ рдзुंрдзрд▓ा рд╣ो рдЬाрдиे рдХी рд╕्рдеिрддि рдХो рдХ्рдпा рдХрд╣рддे рд╣ैं?

✔ рдоोрддिрдпाрдмिंрдж

ЁЯСЙ Explanation: рдЗрд╕рдоें рд▓ेंрд╕ рдЕрдкाрд░рджрд░्рд╢ी рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।

Q9. рдк्рд░िрдЬ्рдо рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрд╕ рд░ंрдЧ рдХा рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡िрдЪрд▓िрдд рд╣ोрддा рд╣ै?

✔ рдмैंрдЧрдиी

ЁЯСЙ Explanation: рдЗрд╕рдХी рддрд░ंрдЧрджैрд░्рдШ्рдп рд╕рдмрд╕े рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै।

Q10. рдЖрдХाрд╢ рдХा рдиीрд▓ा рд░ंрдЧ рдХिрд╕ рдХाрд░рдг рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै?

✔ рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдк्рд░рдХीрд░्рдгрди

ЁЯСЙ Explanation: рдЫोрдЯी рддрд░ंрдЧрджैрд░्рдШ्рдп рдЕрдзिрдХ рдмिрдЦрд░рддी рд╣ै।

Q11. рдк्рд░िрдЬ्рдо рдХे рджो рдлрд▓рдХों рдХे рдмीрдЪ рдХे рдХोрдг рдХो рдХ्рдпा рдХрд╣рддे рд╣ैं?

✔ рд╢ीрд░्рд╖ рдХोрдг

Q12. рдк्рд░िрдЬ्рдо рдоें рдЖрдкрддिрдд рдФрд░ рдиिрд░्рдЧрдд рдХिрд░рдгों рдХे рдмीрдЪ рдХे рдХोрдг рдХो рдХ्рдпा рдХрд╣рддे рд╣ैं?

✔ рд╡िрдЪрд▓рди рдХोрдг

Q13. рд╢्рд╡ेрдд рдк्рд░рдХाрд╢ рдХे рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг рдоें рдХिрд╕ рд░ंрдЧ рдХा рд╡िрдЪрд▓рди рди्рдпूрдирддрдо рд╣ोрддा рд╣ै?

✔ рд▓ाрд▓

Q14. рдЦрддрд░े рдХे рд╕िрдЧ्рдирд▓ рдХा рд░ंрдЧ рд▓ाрд▓ рдХ्рдпों рд╣ोрддा рд╣ै?

✔ рдХрдо рдк्рд░рдХीрд░्рдгрди

ЁЯСЙ Explanation: рд▓ाрд▓ рд░ंрдЧ рджूрд░ рддрдХ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджिрдЦрддा рд╣ै।

Q15. рдЗंрдж्рд░рдзрдиुрд╖ рдмрдирдиे рдХा рдХाрд░рдг рдХ्рдпा рд╣ै?

✔ рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг + рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди

Q16. рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░рдо рдХिрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं?

✔ рд░ंрдЧों рдХी рдкрдЯ्рдЯी

Q17. рдоाрдирд╡ рдиेрдд्рд░ рдоें рдк्рд░рдХाрд╢ рдХिрд╕ рдЭिрд▓्рд▓ी рд╕े рд╣ोрдХрд░ рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै?

✔ рдХॉрд░्рдиिрдпा

Q18. рдЖँрдЦ рдХे рд░ंрдЧीрди рднाрдЧ рдХो рдХ्рдпा рдХрд╣рддे рд╣ैं?

✔ рдЖрдЗрд░िрд╕

Q19. рджूрд░ рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ рдХा рдХाрд░рдг рдиेрдд्рд░рдЧोрд▓рдХ рдХा рдХ्рдпा рд╣ो рдЬाрдиा рд╣ै?

✔ рдЫोрдЯा

Q20. рдиिрдХрдЯ рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ рдХा рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░рдг рдХ्рдпा рд╣ै?

✔ рдиेрдд्рд░рдЧोрд▓рдХ рд▓ंрдмा рд╣ोрдиा

Q21. рдиेрдд्рд░ рдХी рд╕рдоंрдЬрди рдХ्рд╖рдорддा рдХिрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं?

✔ рдлोрдХрд╕ рдмрджрд▓рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा

Q22. рдкрд░ाрд╕рд░рдг (Scattering) рдХिрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं?

✔ рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдмिрдЦрд░рдиा

Q23. рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдпाрдд्рд░िрдпों рдХो рдЖрдХाрд╢ рдХैрд╕ा рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै?

✔ рдХाрд▓ा

Q24. рд░ेрдЯिрдиा рдоें рдХौрди рд╕ी рдХोрд╢िрдХाрдПँ рд╣ोрддी рд╣ैं?

✔ рд░ॉрдб рдФрд░ рдХोрди

Q25. рд░ॉрдб рдХोрд╢िрдХाрдПँ рдХिрд╕рдХे рд▓िрдП рд╣ोрддी рд╣ैं?

✔ рдХрдо рд░ोрд╢рдиी

Q26. рдХोрди рдХोрд╢िрдХाрдПँ рдХिрд╕рдХे рд▓िрдП рд╣ोрддी рд╣ैं?

✔ рд░ंрдЧ рдкрд╣рдЪाрди

Q27. рджृрд╖्рдЯि рддंрдд्рд░िрдХा рдХा рдХाрд░्рдп рдХ्рдпा рд╣ै?

✔ рд╕ंрдХेрдд рднेрдЬрдиा

Q28. рдиिрдХрдЯ рдмिंрджु рдХ्рдпा рд╣ै?

✔ 25 рд╕ेрдоी

Q29. рджूрд░ рдмिंрджु рдХ्рдпा рд╣ै?

✔ рдЕрдиंрдд

Q30. рдоोрддिрдпाрдмिंрдж рдХा рдЗрд▓ाрдЬ?

✔ рд╕рд░्рдЬрд░ी

Q31. рдк्рд░рдХाрд╢ рдХी рдЧрддि?

✔ 3×10⁸ m/s

Q32. рдк्рд░рдХीрд░्рдгрди рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг?

✔ рдиीрд▓ा рдЖрдХाрд╢

Q33. рд╕ूрд░्рдпाрд╕्рдд рд▓ाрд▓ рдХ्рдпों?

✔ рдк्рд░рдХीрд░्рдгрди

Q34. рд╕рдлेрдж рдк्рд░рдХाрд╢ рдХ्рдпा рд╣ै?

✔ рд╕рднी рд░ंрдЧों рдХा рдоिрд╢्рд░рдг

Q35. рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░рдо рдХे рд░ंрдЧ?

✔ VIBGYOR

Q36. рдХॉрд░्рдиिрдпा рдХा рдХाрд░्рдп?

✔ рдк्рд░рдХाрд╢ рдк्рд░рд╡ेрд╢

Q37. рдкुрддрд▓ी (Pupil) рдХा рдХाрд░्рдп?

✔ рдк्рд░рдХाрд╢ рдиिрдпंрдд्рд░рдг

Q38. рдЖрдЗрд░िрд╕ рдХा рдХाрд░्рдп?

✔ рдкुрддрд▓ी рдиिрдпंрдд्рд░िрдд

Q39. рд░ेрдЯिрдиा рдХा рдХाрд░्рдп?

✔ рдк्рд░рддिрдмिंрдм рдмрдиाрдиा

Q40. рдиेрдд्рд░ рдХा рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░्рдп рдХ्рдпा рд╣ै?

✔ рджेрдЦрдиा

❓ FAQ (рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рди)

✔ рдоाрдирд╡ рдиेрдд्рд░ рдХा рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░्рдп рдХ्рдпा рд╣ै? → рд╡рд╕्рддुрдУं рдХो рджेрдЦрдиा।

✔ рд░ेрдЯिрдиा рдХ्рдпा рд╣ै? → рдЬрд╣ाँ рдк्рд░рддिрдмिंрдм рдмрдирддा рд╣ै।

✔ рдиिрдХрдЯ рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ рдХ्рдпा рд╣ै? → рдкाрд╕ рдХी рд╡рд╕्рддु рд╕्рдкрд╖्рдЯ, рджूрд░ рдзुंрдзрд▓ी।

✔ рджूрд░ рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ рдХ्рдпा рд╣ै? → рджूрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ, рдкाрд╕ рдзुंрдзрд▓ा।

✔ рдк्рд░рдХीрд░्рдгрди рдХ्рдпा рд╣ै? → рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдмिрдЦрд░рдиा।

✔ рдЖрдХाрд╢ рдиीрд▓ा рдХ्рдпों рд╣ोрддा рд╣ै? → рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдк्рд░рдХीрд░्рдгрди।

✔ рдЗंрдж्рд░рдзрдиुрд╖ рдХैрд╕े рдмрдирддा рд╣ै? → рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг рдФрд░ рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди рд╕े।

✔ рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░рдо рдХ्рдпा рд╣ै? → рд░ंрдЧों рдХी рдкрдЯ्рдЯी।

✔ рдоोрддिрдпाрдмिंрдж рдХ्рдпा рд╣ै? → рд▓ेंрд╕ рдХा рдзुंрдзрд▓ा рд╣ोрдиा।

✔ рдЖँрдЦ рдХा рд░ंрдЧीрди рднाрдЧ рдХ्рдпा рд╣ै? → рдЖрдЗрд░िрд╕।

✔ рдкुрддрд▓ी рдХा рдХाрд░्рдп рдХ्рдпा рд╣ै? → рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдиिрдпंрдд्рд░рдг।

ЁЯУМ Conclusion

"рдоाрдирд╡ рдиेрдд्рд░ рддрдеा рд░ंрдЧ-рдмिрд░ंрдЧा рд╕ंрд╕ाрд░" рдЕрдз्рдпाрдп рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рд╣рдо рдЕрдкрдиी рдЖँрдЦों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рд╕ंрд╕ाрд░ рдХो рдХैрд╕े рджेрдЦрддे рд╣ैं рдФрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдХी рд╡िрднिрди्рди рдШрдЯрдиाрдПँ рд╣рдоाрд░े рдЬीрд╡рди рдХो рдХैрд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддी рд╣ैं। рдЗрд╕рдоें рдиेрдд्рд░ рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा, рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ рддрдеा рдЙрдирдХे рдиिрд╡ाрд░рдг рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдк्рд░рдХाрд╢ рдХे рдк्рд░рдХीрд░्рдгрди рдФрд░ рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг рдЬैрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕िрдж्рдзांрддों рдХो рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рдоें рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рди рдХेрд╡рд▓ рд╕ैрдж्рдзांрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕рдоें рдкूрдЫे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рд╢्рди рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдмाрд░-рдмाрд░ рдЖрддे рд╣ैं। One Liner рдк्рд░рд╢्рдиों рдХा рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░рдиे рд╕े рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдХрдо рд╕рдордп рдоें рдЕрдзिрдХ рддैрдпाрд░ी рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдпрджि рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдиिрдпрдоिрдд рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं рддो рд╡े рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХो рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд╕рдордЭ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдЕंрдХ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।