Chapter 10 – рдоाрдирд╡ рдиेрдд्рд░ рддрдеा рд░ंрдЧ-рдмिрд░ंрдЧा рд╕ंрд╕ाрд░
рдХрдХ्рд╖ा 10 рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рдЕрдз्рдпाрдп "рдоाрдирд╡ рдиेрдд्рд░ рддрдеा рд░ंрдЧ-рдмिрд░ंрдЧा рд╕ंрд╕ाрд░" рд╣рдоाрд░े рджैрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рдПрдХ рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрдз्рдпाрдп рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╣рдо рдоाрдирд╡ рдиेрдд्рд░ рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा, рдХाрд░्рдп рдПрд╡ं рд╡िрднिрди्рди рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ों рдХे рдмाрд░े рдоें рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╕ाрде рд╣ी рдк्рд░рдХाрд╢ рдХे рдк्рд░рдХीрд░्рдгрди, рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг рддрдеा рд░ंрдЧों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдЬैрд╕ी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиाрдУं рдХो рднी рд╕рдордЭрддे рд╣ैं।
рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣рдо рдЬाрди рдкाрддे рд╣ैं рдХि рд╣рдо рд╡рд╕्рддुрдУं рдХो рдХैрд╕े рджेрдЦ рдкाрддे рд╣ैं, рдЖрдХाрд╢ рдиीрд▓ा рдХ्рдпों рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै, рд╕ूрд░्рдпाрд╕्рдд рд▓ाрд▓ рдХ्рдпों рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдЗंрдж्рд░рдзрдиुрд╖ рдХैрд╕े рдмрдирддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╡िрднिрди्рди рд▓ेंрд╕ों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ों рдХा рдиिрд╡ाрд░рдг рднी рд╕рдордЭाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдпрд╣ाँ рджिрдП рдЧрдП One Liner рдк्рд░рд╢्рди рдЖрдкрдХे revision рдХो рддेрдЬ рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рдмрдиाрдПंрдЧे рддрдеा рдХрдо рд╕рдордп рдоें рдЕрдзिрдХ рддैрдпाрд░ी рдХрд░рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░ेंрдЧे।
Chapter 10 – рдоाрдирд╡ рдиेрдд्рд░ рддрдеा рд░ंрдЧ-рдмिрд░ंрдЧा рд╕ंрд╕ाрд░
Q1. рд╕ाрдоाрди्рдп рджृрд╖्рдЯि рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджрд░्рд╢рди рдХी рди्рдпूрдирддрдо рджूрд░ी рдХिрддрдиी рд╣ोрддी рд╣ै?
✔ 25 рд╕ेрдоी
ЁЯСЙ Explanation: рдЗрд╕े рдиिрдХрдЯ рдмिंрджु рдХрд╣рддे рд╣ैं рдЬрд╣ाँ рддрдХ рдЖँрдЦ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджेрдЦ рд╕рдХрддी рд╣ै।
Q2. рдЕрднिрдиेрдд्рд░ (Eye lens) рдХी рдлोрдХрд╕ рджूрд░ी рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
✔ рд╕िрд▓िрдпрд░ी рдоांрд╕рдкेрд╢िрдпाँ
ЁЯСЙ Explanation: рдпे рд▓ेंрд╕ рдХी рдоोрдЯाрдИ рдмрджрд▓рдХрд░ рдлोрдХрд╕ рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддी рд╣ैं।
Q3. рдоाрдирд╡ рдиेрдд्рд░ рдХे рдХिрд╕ рднाрдЧ рдкрд░ рд╡рд╕्рддु рдХा рдк्рд░рддिрдмिंрдм рдмрдирддा рд╣ै?
✔ рд░ेрдЯिрдиा
ЁЯСЙ Explanation: рд░ेрдЯिрдиा рдкрд░ рдмрдиा рдк्рд░рддिрдмिंрдм рддंрдд्рд░िрдХा рдж्рд╡ाрд░ा рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рддрдХ рдЬाрддा рд╣ै।
Q4. рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг (Dispersion) рдХिрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं?
✔ рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рд░ंрдЧों рдоें рд╡िрднाрдЬрди
ЁЯСЙ Explanation: рд╢्рд╡ेрдд рдк्рд░рдХाрд╢ рдХрдИ рд░ंрдЧों рдоें рдЯूрдЯ рдЬाрддा рд╣ै।
Q5. рдиिрдХрдЯ-рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ (Myopia) рдХा рдиिрд╡ाрд░рдг рдХिрд╕ рд▓ेंрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
✔ рдЕрд╡рддрд▓ рд▓ेंрд╕
ЁЯСЙ Explanation: рдпрд╣ рдХिрд░рдгों рдХो рдлैрд▓ाрдХрд░ рд╕рд╣ी рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдлोрдХрд╕ рдХрд░рддा рд╣ै।
Q6. рджूрд░-рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ (Hypermetropia) рдХा рдиिрд╡ाрд░рдг рдХिрд╕ рд▓ेंрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
✔ рдЙрдд्рддрд▓ рд▓ेंрд╕
ЁЯСЙ Explanation: рдпрд╣ рдХिрд░рдгों рдХो рдЕрднिрд╕рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
Q7. рдЬрд░ा рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ (Presbyopia) рдХा рдиिрд╡ाрд░рдг рдХिрд╕ рд▓ेंрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
✔ рдж्рд╡ि-рдлोрдХрд╕ी рд▓ेंрд╕
ЁЯСЙ Explanation: рдЗрд╕рдоें рджोрдиों рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд▓ेंрд╕ рд╣ोрддे рд╣ैं।
Q8. рдиेрдд्рд░ рдХा рдХ्рд░िрд╕्рдЯрд▓ीрдп рд▓ेंрд╕ рдзुंрдзрд▓ा рд╣ो рдЬाрдиे рдХी рд╕्рдеिрддि рдХो рдХ्рдпा рдХрд╣рддे рд╣ैं?
✔ рдоोрддिрдпाрдмिंрдж
ЁЯСЙ Explanation: рдЗрд╕рдоें рд▓ेंрд╕ рдЕрдкाрд░рджрд░्рд╢ी рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
Q9. рдк्рд░िрдЬ्рдо рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрд╕ рд░ंрдЧ рдХा рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡िрдЪрд▓िрдд рд╣ोрддा рд╣ै?
✔ рдмैंрдЧрдиी
ЁЯСЙ Explanation: рдЗрд╕рдХी рддрд░ंрдЧрджैрд░्рдШ्рдп рд╕рдмрд╕े рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै।
Q10. рдЖрдХाрд╢ рдХा рдиीрд▓ा рд░ंрдЧ рдХिрд╕ рдХाрд░рдг рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै?
✔ рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдк्рд░рдХीрд░्рдгрди
ЁЯСЙ Explanation: рдЫोрдЯी рддрд░ंрдЧрджैрд░्рдШ्рдп рдЕрдзिрдХ рдмिрдЦрд░рддी рд╣ै।
Q11. рдк्рд░िрдЬ्рдо рдХे рджो рдлрд▓рдХों рдХे рдмीрдЪ рдХे рдХोрдг рдХो рдХ्рдпा рдХрд╣рддे рд╣ैं?
✔ рд╢ीрд░्рд╖ рдХोрдг
Q12. рдк्рд░िрдЬ्рдо рдоें рдЖрдкрддिрдд рдФрд░ рдиिрд░्рдЧрдд рдХिрд░рдгों рдХे рдмीрдЪ рдХे рдХोрдг рдХो рдХ्рдпा рдХрд╣рддे рд╣ैं?
✔ рд╡िрдЪрд▓рди рдХोрдг
Q13. рд╢्рд╡ेрдд рдк्рд░рдХाрд╢ рдХे рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг рдоें рдХिрд╕ рд░ंрдЧ рдХा рд╡िрдЪрд▓рди рди्рдпूрдирддрдо рд╣ोрддा рд╣ै?
✔ рд▓ाрд▓
Q14. рдЦрддрд░े рдХे рд╕िрдЧ्рдирд▓ рдХा рд░ंрдЧ рд▓ाрд▓ рдХ्рдпों рд╣ोрддा рд╣ै?
✔ рдХрдо рдк्рд░рдХीрд░्рдгрди
ЁЯСЙ Explanation: рд▓ाрд▓ рд░ंрдЧ рджूрд░ рддрдХ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджिрдЦрддा рд╣ै।
Q15. рдЗंрдж्рд░рдзрдиुрд╖ рдмрдирдиे рдХा рдХाрд░рдг рдХ्рдпा рд╣ै?
✔ рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг + рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди
Q16. рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░рдо рдХिрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं?
✔ рд░ंрдЧों рдХी рдкрдЯ्рдЯी
Q17. рдоाрдирд╡ рдиेрдд्рд░ рдоें рдк्рд░рдХाрд╢ рдХिрд╕ рдЭिрд▓्рд▓ी рд╕े рд╣ोрдХрд░ рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै?
✔ рдХॉрд░्рдиिрдпा
Q18. рдЖँрдЦ рдХे рд░ंрдЧीрди рднाрдЧ рдХो рдХ्рдпा рдХрд╣рддे рд╣ैं?
✔ рдЖрдЗрд░िрд╕
Q19. рджूрд░ рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ рдХा рдХाрд░рдг рдиेрдд्рд░рдЧोрд▓рдХ рдХा рдХ्рдпा рд╣ो рдЬाрдиा рд╣ै?
✔ рдЫोрдЯा
Q20. рдиिрдХрдЯ рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ рдХा рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░рдг рдХ्рдпा рд╣ै?
✔ рдиेрдд्рд░рдЧोрд▓рдХ рд▓ंрдмा рд╣ोрдиा
Q21. рдиेрдд्рд░ рдХी рд╕рдоंрдЬрди рдХ्рд╖рдорддा рдХिрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं?
✔ рдлोрдХрд╕ рдмрджрд▓рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा
Q22. рдкрд░ाрд╕рд░рдг (Scattering) рдХिрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं?
✔ рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдмिрдЦрд░рдиा
Q23. рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдпाрдд्рд░िрдпों рдХो рдЖрдХाрд╢ рдХैрд╕ा рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै?
✔ рдХाрд▓ा
Q24. рд░ेрдЯिрдиा рдоें рдХौрди рд╕ी рдХोрд╢िрдХाрдПँ рд╣ोрддी рд╣ैं?
✔ рд░ॉрдб рдФрд░ рдХोрди
Q25. рд░ॉрдб рдХोрд╢िрдХाрдПँ рдХिрд╕рдХे рд▓िрдП рд╣ोрддी рд╣ैं?
✔ рдХрдо рд░ोрд╢рдиी
Q26. рдХोрди рдХोрд╢िрдХाрдПँ рдХिрд╕рдХे рд▓िрдП рд╣ोрддी рд╣ैं?
✔ рд░ंрдЧ рдкрд╣рдЪाрди
Q27. рджृрд╖्рдЯि рддंрдд्рд░िрдХा рдХा рдХाрд░्рдп рдХ्рдпा рд╣ै?
✔ рд╕ंрдХेрдд рднेрдЬрдиा
Q28. рдиिрдХрдЯ рдмिंрджु рдХ्рдпा рд╣ै?
✔ 25 рд╕ेрдоी
Q29. рджूрд░ рдмिंрджु рдХ्рдпा рд╣ै?
✔ рдЕрдиंрдд
Q30. рдоोрддिрдпाрдмिंрдж рдХा рдЗрд▓ाрдЬ?
✔ рд╕рд░्рдЬрд░ी
Q31. рдк्рд░рдХाрд╢ рдХी рдЧрддि?
✔ 3×10⁸ m/s
Q32. рдк्рд░рдХीрд░्рдгрди рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг?
✔ рдиीрд▓ा рдЖрдХाрд╢
Q33. рд╕ूрд░्рдпाрд╕्рдд рд▓ाрд▓ рдХ्рдпों?
✔ рдк्рд░рдХीрд░्рдгрди
Q34. рд╕рдлेрдж рдк्рд░рдХाрд╢ рдХ्рдпा рд╣ै?
✔ рд╕рднी рд░ंрдЧों рдХा рдоिрд╢्рд░рдг
Q35. рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░рдо рдХे рд░ंрдЧ?
✔ VIBGYOR
Q36. рдХॉрд░्рдиिрдпा рдХा рдХाрд░्рдп?
✔ рдк्рд░рдХाрд╢ рдк्рд░рд╡ेрд╢
Q37. рдкुрддрд▓ी (Pupil) рдХा рдХाрд░्рдп?
✔ рдк्рд░рдХाрд╢ рдиिрдпंрдд्рд░рдг
Q38. рдЖрдЗрд░िрд╕ рдХा рдХाрд░्рдп?
✔ рдкुрддрд▓ी рдиिрдпंрдд्рд░िрдд
Q39. рд░ेрдЯिрдиा рдХा рдХाрд░्рдп?
✔ рдк्рд░рддिрдмिंрдм рдмрдиाрдиा
Q40. рдиेрдд्рд░ рдХा рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░्рдп рдХ्рдпा рд╣ै?
✔ рджेрдЦрдиा
❓ FAQ (рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рди)
✔ рдоाрдирд╡ рдиेрдд्рд░ рдХा рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░्рдп рдХ्рдпा рд╣ै? → рд╡рд╕्рддुрдУं рдХो рджेрдЦрдиा।
✔ рд░ेрдЯिрдиा рдХ्рдпा рд╣ै? → рдЬрд╣ाँ рдк्рд░рддिрдмिंрдм рдмрдирддा рд╣ै।
✔ рдиिрдХрдЯ рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ рдХ्рдпा рд╣ै? → рдкाрд╕ рдХी рд╡рд╕्рддु рд╕्рдкрд╖्рдЯ, рджूрд░ рдзुंрдзрд▓ी।
✔ рджूрд░ рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ рдХ्рдпा рд╣ै? → рджूрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ, рдкाрд╕ рдзुंрдзрд▓ा।
✔ рдк्рд░рдХीрд░्рдгрди рдХ्рдпा рд╣ै? → рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдмिрдЦрд░рдиा।
✔ рдЖрдХाрд╢ рдиीрд▓ा рдХ्рдпों рд╣ोрддा рд╣ै? → рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдк्рд░рдХीрд░्рдгрди।
✔ рдЗंрдж्рд░рдзрдиुрд╖ рдХैрд╕े рдмрдирддा рд╣ै? → рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг рдФрд░ рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди рд╕े।
✔ рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░рдо рдХ्рдпा рд╣ै? → рд░ंрдЧों рдХी рдкрдЯ्рдЯी।
✔ рдоोрддिрдпाрдмिंрдж рдХ्рдпा рд╣ै? → рд▓ेंрд╕ рдХा рдзुंрдзрд▓ा рд╣ोрдиा।
✔ рдЖँрдЦ рдХा рд░ंрдЧीрди рднाрдЧ рдХ्рдпा рд╣ै? → рдЖрдЗрд░िрд╕।
✔ рдкुрддрд▓ी рдХा рдХाрд░्рдп рдХ्рдпा рд╣ै? → рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдиिрдпंрдд्рд░рдг।
ЁЯУМ Conclusion
"рдоाрдирд╡ рдиेрдд्рд░ рддрдеा рд░ंрдЧ-рдмिрд░ंрдЧा рд╕ंрд╕ाрд░" рдЕрдз्рдпाрдп рд╣рдоें рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рд╣рдо рдЕрдкрдиी рдЖँрдЦों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рд╕ंрд╕ाрд░ рдХो рдХैрд╕े рджेрдЦрддे рд╣ैं рдФрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдХी рд╡िрднिрди्рди рдШрдЯрдиाрдПँ рд╣рдоाрд░े рдЬीрд╡рди рдХो рдХैрд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддी рд╣ैं। рдЗрд╕рдоें рдиेрдд्рд░ рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा, рджृрд╖्рдЯि рджोрд╖ рддрдеा рдЙрдирдХे рдиिрд╡ाрд░рдг рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдк्рд░рдХाрд╢ рдХे рдк्рд░рдХीрд░्рдгрди рдФрд░ рд╡िрдХ्рд╖ेрдкрдг рдЬैрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕िрдж्рдзांрддों рдХो рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рдоें рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рди рдХेрд╡рд▓ рд╕ैрдж्рдзांрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕рдоें рдкूрдЫे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рд╢्рди рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдмाрд░-рдмाрд░ рдЖрддे рд╣ैं। One Liner рдк्рд░рд╢्рдиों рдХा рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░рдиे рд╕े рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдХрдо рд╕рдордп рдоें рдЕрдзिрдХ рддैрдпाрд░ी рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдпрджि рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдиिрдпрдоिрдд рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं рддो рд╡े рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХो рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд╕рдордЭ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдЕंрдХ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
