рдХрдХ्рд╖ा 12 рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди
рдЕрдз्рдпाрдп 5 - рдЙрдк-рд╕рд╣рд╕ंрдпोрдЬрдХ рдпौрдЧिрдХ
ЁЯУЭ MCQ Quiz Part 1
25 рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рди | рдПрдХ рдмाрд░ рдоें рдПрдХ рдк्рд░рд╢्рди
ЁЯУШ рдкрд░िрдЪрдп (Introduction)
рдЙрдк-рд╕рд╣рд╕ंрдпोрдЬрдХ рдпौрдЧिрдХ рдЕрдз्рдпाрдп рдХрдХ्рд╖ा 12 рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдПрд╡ं рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдЙрдкрдпोрдЧी рдЕрдз्рдпाрдп рд╣ै। рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें coordination compounds, ligands, oxidation state, organometallic compounds рддрдеा рд╡िрднिрди्рди complex рдпौрдЧिрдХों рдХे рдЧुрдгों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдзुрдиिрдХ рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें coordination chemistry рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा, рдЙрдж्рдпोрдЧ, рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдгाрдд्рдордХ рд░рд╕ाрдпрди рддрдеा рдЬैрд╡ рд░рд╕ाрдпрди рдоें рд╡्рдпाрдкрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ chapter рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो ligand behavior, hybridization, geometry рддрдеा рд╕рдоाрд╡рдпрд╡рддा рдЬैрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг concepts рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓рддा рд╣ै।
рдЗрд╕ MCQ Quiz Part 1 рдоें chapter рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмрд╣ुрд╡िрдХрд▓्рдкीрдп рдк्рд░рд╢्рдиों рдХो рд╕рд░рд▓ рдПрд╡ं рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдЙрдкрдпोрдЧी рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдк्рд░рд╢्рди рдХे рд╕ाрде рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рддрдеा рдЙрд╕рдХा explanation рднी рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХी concept clarity рдордЬрдмूрдд рд╣ो рд╕рдХे। рдиिрдпрдоिрдд рдЕрдн्рдпाрд╕ рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХी logical understanding рддрдеा revision рдХ्рд╖рдорддा рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдПрдЧा рдФрд░ рдмोрд░्рдб рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдЕंрдХ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░ेрдЧा।
ЁЯУЦ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рдиों рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рд╡िрд╡рд░рдг
1. Zeise’s salt рдХा рд╕рд╣ी рд╕ूрдд्рд░ рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : K[PtCl3(C2H4)]
Zeise’s salt рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг organometallic compound рд╣ै рдЬिрд╕рдоें platinum рдзाрддु ethylene ligand рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ोрддी рд╣ै।
2. AgCl рдЬрд▓ीрдп рдЕрдоोрдиिрдпा рдоें рдХ्рдпों рд╡िрд▓ेрдп рд╣ोрддा рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : [Ag(NH3)2]+
AgCl рдЕрдоोрдиिрдпा рдХे рд╕ाрде diamine silver complex рдмрдиाрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рдЬрд▓ рдоें рдШुрд▓ рдЬाрддा рд╣ै।
3. AgNO3 рдХे рд╕ाрде рд╕рдлेрдж рдЕрд╡рдХ्рд╖ेрдк рдХौрди рджेрддा рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : [Pt(NH3)4]Cl2
рдЗрд╕ complex рдоें chloride ion рдмाрд╣рд░ी sphere рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП AgCl рдХा рд╕рдлेрдж рдЕрд╡рдХ्рд╖ेрдк рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै।
4. Fe4[Fe(CN)6]3 рдХा рд╕рд╣ी рдиाрдордХрд░рдг рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : рдЖрдпрд░рди (III) рд╣ेрдХ्рд╕ा рд╕ाрдпрдиो рдлेрд░ेрдЯ (II)
рдпрд╣ iron рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг coordination compound рд╣ै рдЬिрд╕рдоें Fe3+ рддрдеा hexacyanoferrate (II) рдЖрдпрди рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
5. [Co(NH3)5Cl]SO4 рдПрд╡ं [Co(NH3)5SO4]Cl рдХौрди-рд╕ी рд╕рдоाрд╡рдпрд╡рддा рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : рдЖрдпрдирди рд╕рдоाрд╡рдпрд╡рддा
рдЗрди рджोрдиों compounds рдоें ligand рддрдеा ion рдХी рд╕्рдеिрддि рдмрджрд▓ рдЬाрддी рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП ionization isomerism рдкाрдИ рдЬाрддी рд╣ै।
6. dsp2 hybridization рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХौрди-рд╕ा рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : [Ni(CN)4]2−
рдпрд╣ square planar complex рд╣ै рдЬिрд╕рдоें dsp2 hybridization рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ोрддी рд╣ै।
7. рдПंрдЯी рдХैंрд╕рд░ рдПрдЬेंрдЯ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХिрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : cis[Pt(NH3)2Cl2]
cis-platin рдПрдХ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз anti-cancer drug рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХैंрд╕рд░ рдЙрдкрдЪाрд░ рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
8. [Fe(CO)5] рдоें Fe рдХी oxidation state рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : 0
CO neutral ligand рд╣ोрддा рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП Fe рдХी oxidation рдЕрд╡рд╕्рдеा рд╢ूрди्рдп рд░рд╣рддी рд╣ै।
9. Green reagent рдХौрди рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : рдХाрд░्рдм-рдзाрдд्рд╡िрдХ рдпौрдЧिрдХ
Organometallic compounds рдЖрдзुрдиिрдХ green chemistry рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддे рд╣ैं।
10. рд╕ंрдпुрдЧ्рдо рд▓рд╡рдгों рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рдк्рд░рддिрдкाрджрди рдХिрд╕рдиे рдХिрдпा?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : рд╡рд░्рдирд░
Alfred Werner рдиे coordination compounds рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХो рд╕рдордЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕िрдж्рдзांрдд рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा।
11. рдоोрд╣рд░ рд▓рд╡рдг рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : рдж्рд╡िрдХ рд▓рд╡рдг
Mohr salt рдПрдХ double salt рд╣ै рдЬिрд╕рдоें ferrous sulphate рддрдеा ammonium sulphate рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
12. Sodium nitroprusside рдХा рд╕ूрдд्рд░ рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : Na2[Fe(CN)5NO]
рдпрд╣ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг coordination compound рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ analytical chemistry рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
13. рдХौрди-рд╕ा рдХाрд░्рдм-рдзाрдд्рд╡िрдХ рдпौрдЧिрдХ рдирд╣ीं рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : C2H5ONa
рдЗрд╕ compound рдоें metal-carbon bond рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा рдЗрд╕рд▓िрдП рдпрд╣ organometallic compound рдирд╣ीं рд╣ै।
14. Ziegler-Natta catalyst рдХौрди рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : Al(C2H5)3 + TiCl4
рдпрд╣ catalyst polymerization reactions рдоें рдЕрдд्рдпंрдд рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ोрддा рд╣ै।
15. Ni(CO)4 рдХा IUPAC рдиाрдо рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : рдЯेрдЯ्рд░ाрдХाрд░्рдмोрдиिрд▓ рдиिрдХिрд▓ (0)
рдпрд╣ nickel carbonyl complex рд╣ै рдЬिрд╕рдоें nickel рдХी oxidation state рд╢ूрди्рдп рд╣ोрддी рд╣ै।
16. K4[Fe(CN)6] рдоें Fe рдХी oxidation state рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : +2
рдЗрд╕ coordination compound рдоें Fe рдХी oxidation рдЕрд╡рд╕्рдеा +2 рд╣ोрддी рд╣ै।
17. K2[Fe(CN)6] рдоें Fe рдХी oxidation state рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : +4
рдЗрд╕ complex ion рдоें Fe рдХी oxidation state +4 рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै।
18. рдШрдЯрджंрддुрд░ ligand рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХौрди-рд╕ा рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : EDTA
EDTA рдПрдХ hexadentate ligand рд╣ै рдЬो рдЫрд╣ donor atoms рдж्рд╡ाрд░ा рдЬुрдб़рддा рд╣ै।
19. Ni2+ рдЖрдпрди рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХे рд▓िрдП рдХौрди-рд╕ा reagent рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : DMG
DMG reagent nickel ion рдХे рд╕ाрде рд▓ाрд▓ рдЕрд╡рдХ्рд╖ेрдк рдмрдиाрддा рд╣ै।
20. [Ni(CO)4] рдоें Ni рдХी oxidation state рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : 0
CO neutral ligand рд╣ोрддा рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП nickel рдХी oxidation рдЕрд╡рд╕्рдеा рд╢ूрди्рдп рд░рд╣рддी рд╣ै।
21. [Co(NH3)5(SO4)]Cl рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : рдЙрдкрд╕рд╣рд╕ंрдпोрдЬी рдпौрдЧिрдХ
рдпрд╣ coordination compound рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै।
22. рдХौрди-рд╕ा рдХाрд░्рдмрдзाрдд्рд╡िрдХ рдпौрдЧिрдХ рдирд╣ीं рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : рд╕ोрдбिрдпрдо рдПрдеॉрдХ्рд╕ाрдЗрдб
рдЗрд╕ compound рдоें direct metal-carbon bond рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
23. Zeise salt рдоें рдХौрди-рд╕ी рдзाрддु рд╣ोрддी рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : Pt
Zeise salt platinum рдХा organometallic compound рд╣ै।
24. DMG рдХा рдкूрд░ा рдиाрдо рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : рдбाрдЗрдоेрдеिрд▓ рдЧ्рд▓ाрдЗрдСрдХ्рд╕िрдо
DMG рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ nickel ion рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
25. Werner рд╕िрдж्рдзांрдд рдХिрд╕рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै?
рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ : рд╕ंрдпुрдЧ्рдо рдпौрдЧिрдХ
Werner theory coordination compounds рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХो рд╕рдордЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рджी рдЧрдИ рдеी।
❓ FAQ
1. Coordination compounds рдХ्рдпा рд╣ोрддे рд╣ैं?
рд╡े рдпौрдЧिрдХ рдЬिрдирдоें рдХेंрдж्рд░ीрдп рдзाрддु рдЖрдпрди рддрдеा ligand рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
2. Werner theory рдХिрд╕рдиे рджी?
Alfred Werner рдиे।
3. cis-platin рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрд╕рдоें рд╣ोрддा рд╣ै?
рдХैंрд╕рд░ рдЙрдкрдЪाрд░ рдоें।
4. DMG reagent рдХिрд╕рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै?
Ni2+ ion рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдоें।
5. Zeise salt рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा compound рд╣ै?
Organometallic compound।
6. EDTA рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा ligand рд╣ै?
Hexadentate ligand।
7. Organometallic compound рдХ्рдпा рд╣ोрддा рд╣ै?
рдЬिрд╕рдоें metal-carbon bond рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ो।
8. Coordination compounds рд░ंрдЧीрди рдХ्рдпों рд╣ोрддे рд╣ैं?
d-d transition рдХे рдХाрд░рдг।
9. Ni(CO)4 рдоें oxidation state рдХ्рдпा рд╣ै?
0
10. Ziegler-Natta catalyst рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрд╕рдоें рд╣ोрддा рд╣ै?
Polymerization reactions рдоें।
11. Mohr salt рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा salt рд╣ै?
Double salt।
ЁЯУМ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ (Conclusion)
рдЗрд╕ MCQ Quiz Part 1 рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рдЙрдк-рд╕рд╣рд╕ंрдпोрдЬрдХ рдпौрдЧिрдХ рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг concepts рдХा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдмрд╣ुрд╡िрдХрд▓्рдкीрдп рдк्рд░рд╢्рди рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХी logical understanding, concept clarity рддрдеा quick revision рдХ्рд╖рдорддा рдХो рдордЬрдмूрдд рдмрдиाрддे рд╣ैं। coordination chemistry рдЖрдзुрдиिрдХ рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднाрдЧ рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЙрдж्рдпोрдЧ, рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рддрдеा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдгाрдд्рдордХ рд░рд╕ाрдпрди рдоें рд╡्рдпाрдкрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдпрджि рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдиिрдпрдоिрдд рд░ूрдк рд╕े рдРрд╕े objective questions рддрдеा рдЙрдирдХे explanations рдХा рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं рддो рд╡े chemistry рд╡िрд╖рдп рдоें рдЕрдзिрдХ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рддрдеा рдмोрд░्рдб рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдПрд╡ं рдк्рд░рддिрдпोрдЧी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдоें рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдЕंрдХ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдпрд╣ chapter concept based рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдиिрд░ंрддрд░ revision рдПрд╡ं practice рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд░рдЦрддा рд╣ै।
